การผดุงครรภ์ไทย เป็นศาสตร์แขนงหนึ่งของการแพทย์แผนไทย และเป็นภูมิปัญญาของบรรพชนที่ควรอนุรักษ์ให้อยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืน



การดูแลหญิงตั้งครรภ์ด้วยการประคบสมุนไพร


ข้อบ่งใช้ เพื่อการบำบัดรักษาในหญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุครรภ์ 12-18 สัปดาห์ ที่มีอาการปวดแขน ขา บ่า


ประโยชน์

1. ทำให้การไหลเวียนของโลหิตและน้ำเหลืองดีขึ้น

2. บำบัดรักษาอาการปวด ตึง ล้า บวม อักเสบของกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และ ข้อต่อ 

3. ทำให้กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และพังผืดอ่อนตัว ช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ ลดอาการติดขัดของข้อต่อ กล้ามเนื้อมีความยืดหยุ่นดีขึ้น เคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้น และทำให้ระบบกล้ามเนื้อและระบบประสาทผ่อนคลาย




ขั้นตอนการทำหัตถการ

1. ท่าที่เหมาะสมในการประคบสมุนไพรของหญิงตั้งครรภ์ ได้แก่ ท่านอนตะแคงและควรมีหมอนเพื่อรองรับบริเวณท้องและเข่า หรือท่านั่ง หรือท่าที่ทำให้หญิงตั้งครรภ์รู้สึกสบายที่สุด

2. นำลูกประคบสมุนไพรที่นึ่งร้อนได้ที่แล้วมาประคบบริเวณที่ต้องการประคบ (ก่อนประคบควรทดสอบความร้อนของลูกประคบสมุนไพรที่บริเวณท้องแขนหรือหลังมือของผู้ประคบ)

3. ในการวางลูกประคบสมุนไพรบนผิวหนังของหญิงตั้งครรภ์โดยตรงในช่วงแรก ๆ ต้องทำด้วยความเร็วไม่วางแช่นาน ๆ เพราะหญิงตั้งครรภ์จะทนความร้อนไม่ได้มาก หรืออาจประคบโดยใช้ผ้าขนหนูผืนเล็กรองบนผิวหนังก่อนได้

4. เมื่อลูกประคบสมุนไพรคลายความร้อนลงก็สามารถใช้ลูกประคบอีกลูกหนึ่งแทน (นำลูกเดิมไปนึ่งต่อ ทำซ้ำตามข้อ 2-4)


1 / 1
ท่านอนตะแคงที่เหมาะสมในการประคบสมุนไพร


ตัวอย่างการประคบสมุนไพรในหญิงตั้งครรภ์ กรณีหญิงตั้งครรภ์ปวดขา

ใช้ลูกประคบสมุนไพรประคบที่ขาจากขาท่อนบนจนถึงขาท่อนล่าง ยกเว้นฝ่าเท้า (ดังรูปภาพประกอบ)


1 / 4
ขั้นตอนที่ 1
2 / 4
ขั้นตอนที่ 2
3 / 4
ขั้นตอนที่ 3
4 / 4
ขั้นตอนที่ 4


ข้อห้าม

1. หญิงตั้งครรภ์ที่มีไข้สูงเกิน 37.5 องศาเซลเซียส
2. หญิงตั้งครรภ์ที่มีความดันโลหิตสูง (systolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 140 mm.Hg และ/หรือ diastolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 90 mm.Hg) ที่มีอาการหน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้ อาเจียน
3. หญิงตั้งครรภ์ที่แพ้สมุนไพร หรือมีอาการไม่พึงประสงค์จากสมุนไพร
4. บริเวณที่กระดูกแตกหัก ปริร้าว ที่ยังไม่ติดดี
5. บริเวณที่เป็นมะเร็ง
6. บริเวณที่เป็นแผลเปิด หรือเลือดออกใหม่ๆ
7. บริเวณที่มีหลอดเลือดดำอักเสบ
8. บริเวณที่มีการติดเชื้อ
9. บริเวณที่มีการอักเสบ ( ปวด บวม แดง ร้อน ) จากอุบัติเหตุในช่วง 24 ชั่วโมงแรก(เพราะอาจจะทำให้บวมมากขึ้น ควรประคบด้วยความเย็น)




ข้อควรระวัง

1. หญิงตั้งครรภ์ที่มีอาการชา

2. หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นโรคเบาหวาน

3. หญิงตั้งครรภ์ที่เป็นโรคลมตะกัง (ลมปะกัง) ขณะที่มีอาการอาเจียน

4. การใช้ลูกประคบที่ร้อนจนเกินไป โดยเฉพาะบริเวณผิวที่บาง

5. ประคบด้วยความระมัดระวัง และใช้น้ำหนักการประคบอย่างเบา และนุ่มนวล

6. ไม่ประคบบริเวณท้อง

7. ไม่มีการประคบในตำแหน่งที่จะส่งผลเป็นอันตรายต่อการตั้งครรภ์ เช่น ฝ่าเท้า เป็นต้น




อาการแทรกซ้อน

หากใช้ลูกประคบสมุนไพรที่ร้อนเกินไป จะทำให้ผิวหนังบริเวณที่ประคบไหม้ พอง แสบ ร้อน บวม รอยดำ และอาจทำให้เกิดอาการติดเชื้อเฉพาะที่ได้ ซึ่งถ้ามีอาการดังกล่าว ควรหยุดโดยทันที และถ้ามีอาการแสบร้อน ให้ประคบเย็น หากพองจนผิวหนังลอกให้ส่งต่อแพทย์แผนปัจจุบัน