การผดุงครรภ์ไทย เป็นศาสตร์แขนงหนึ่งของการแพทย์แผนไทย และเป็นภูมิปัญญาของบรรพชนที่ควรอนุรักษ์ให้อยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืน



การดูแลหญิงหลังคลอดด้วยการประคบสมุนไพร


ข้อบ่งใช้ บำบัดรักษาฟื้นฟูสภาพในหญิงหลังคลอด ที่มีอาการปวดแขน ขา บ่า เอว หลัง กระเบนเหน็บ
คลอดปกติ สามารถทำการประคบสมุนไพรได้ตั้งแต่หลังคลอด 8-12 ชั่วโมง เป็นต้นไปได้โดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน เช่น เวียนศีรษะ หน้ามืด อาการตกเลือด
ผ่าตัดคลอด สามารถทำการประคบสมุนไพรได้ตั้งแต่วันที่ 2 ของการผ่าตัดคลอดเป็นต้นไป โดยไม่มีภาวะแทรกซ้อน เช่น เวียนศีรษะ หน้ามืด อาการตกเลือด


ประโยชน์

1. ทำให้การไหลเวียนของโลหิตและน้ำเหลืองดีขึ้น

2. บำบัดรักษาและฟื้นฟูสภาพ อาการปวด ตึง ล้า บวม อักเสบของกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น ข้อต่อ 

3. ทำให้กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และพังผืดอ่อนตัว ช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ ลดอาการติดขัดของข้อต่อ กล้ามเนื้อมีความยืดหยุ่นดีขึ้น เคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้น และทำให้ระบบกล้ามเนื้อและระบบประสาทผ่อนคลาย




ขั้นตอนการทำหัตถการ

1. จัดท่าหญิงหลังคลอดให้เหมาะสม เช่น นอนหงาย นั่ง นอนตะแคง ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่จะทำการประคบสมุนไพร

2. นำลูกประคบสมุนไพรที่นึ่งร้อนได้ที่แล้วมาประคบบริเวณที่ต้องการประคบ(ก่อนประคบควรทดสอบความร้อนของลูกประคบสมุนไพรที่ บริเวณท้องแขนของผู้ประคบ)

3. ในการวางลูกประคบสมุนไพรบนผิวหนังของหญิงหลังคลอดโดยตรงในช่วงแรกๆ ต้องทำด้วยความเร็วไม่วางแช่นานๆ เพราะหญิงหลังคลอดจะทนความร้อนไม่ได้มาก หรืออาจประคบโดยใช้ผ้าขนหนูผืนเล็กรองบนผิวหนังก่อนได้

4. เมื่อลูกประคบสมุนไพรคลายความร้อนลง ก็สามารถใช้ลูกประคบอีกลูกหนึ่งแทน (นำลูกเดิมไปนึ่งต่อ ทำซ้ำตามข้อ 2-4)


1 / 3
จัดท่าหญิงหลังคลอดในท่านั่ง
2 / 3
ประคบบริเวณที่ต้องการประคบ
3 / 3
ประคบด้วยความเร็ว ไม่วางแช่นานๆ


ข้อห้าม

1. หญิงหลังคลอดที่มีไข้สูงเกิน 37.5 องศาเซลเซียส

2. หญิงหลังคลอดที่มีความดันโลหิตสูง (systolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 140 mm.Hg และ/หรือ diastolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 90 mm.Hg) ที่มีอาการหน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้ อาเจียน

3. หญิงหลังคลอดที่แพ้สมุนไพร หรือมีอาการไม่พึงประสงค์จากสมุนไพร

4. บริเวณที่กระดูกแตกหัก ปริร้าว ที่ยังไม่ติดดี

5. บริเวณที่เป็นมะเร็ง

6. บริเวณที่เป็นแผลเปิด หรือเลือดออกใหม่ๆ

7. บริเวณที่มีหลอดเลือดดำอักเสบ

8. บริเวณที่มีการติดเชื้อ

9. บริเวณที่มีการอักเสบ ( ปวด บวม แดง ร้อน ) จากอุบัติเหตุในช่วง 24 ชั่วโมงแรก (เพราะอาจจะทำให้บวมมากขึ้น ควรประคบด้วยความเย็น)




ข้อควรระวัง

1. หญิงหลังคลอดที่มีอาการชา

2. หญิงหลังคลอดที่เป็นโรคเบาหวาน

3. หญิงหลังคลอดที่เป็นโรคลมตะกัง (ลมปะกัง)ขณะที่มีอาการอาเจียน

4. การใช้ลูกประคบที่ร้อนจนเกินไป โดยเฉพาะบริเวณผิวที่บาง




อาการแทรกซ้อน

หากใช้ลูกประคบสมุนไพรที่ร้อนเกินไป จะทำให้ผิวหนังบริเวณที่ประคบไหม้ พอง แสบ ร้อน บวม รอยดำ และอาจทำให้เกิดอาการติดเชื้อเฉพาะที่ได้ ซึ่งถ้ามีอาการดังกล่าวควรหยุดโดยทันที และถ้ามีอาการแสบร้อน ให้ประคบเย็น หากพองจนผิวหนังลอกให้ส่งต่อแพทย์แผนปัจจุบัน