การผดุงครรภ์ไทย เป็นศาสตร์แขนงหนึ่งของการแพทย์แผนไทย และเป็นภูมิปัญญาของบรรพชนที่ควรอนุรักษ์ให้อยู่คู่สังคมไทยอย่างยั่งยืน



การดูแลหญิงหลังคลอดด้วยการอยู่ไฟ


ข้อบ่งใช้ เพื่อฟื้นฟูสภาพร่างกายหญิงหลังคลอด ช่วยทำให้มดลูกเข้าอู่เร็ว ขับน้ำคาวปลา น้ำนมไหลสะดวก ไม่มีอาการหนาวสะท้าน
  คลอดปกติ ให้ทำการอยู่ไฟได้ในช่วงหลังคลอด 7 วัน ถึง 3 เดือน อยู่ไฟทุกวันติดต่อกันไม่เกิน 1 เดือน
  ผ่าตัดคลอด ให้ทำการอยู่ไฟได้ในช่วงหลังคลอดเกิน 1 เดือน ( แผลผ่าตัดหายแล้ว )แต่ไม่เกิน 3 เดือน อยู่ไฟติดต่อกันทุกวันไม่เกิน 1 เดือน


ประโยชน์

ฟื้นฟูสภาพร่างกายหญิงหลังคลอด ทำให้มดลูกเข้าอู่เร็ว น้ำคาวปลาไหลได้ดี ทำให้น้ำนมไหลสะดวก ไม่มีอาการหนาวสะท้าน เป็นการพักฟื้นเพื่อสะสมกำลังให้มีสุขภาพแงแรง




ขั้นตอนการทำหัตถการ - การอยู่ไฟถ่าน

การอยู่ไฟถ่าน จะมีขั้นตอนเกี่ยวกับการก่อไฟและการนอนอยู่ไฟ ดังนี้

1. การก่อไฟ สามารถทำได้หลายลักษณะ เช่น การก่อไฟบนเตา หรือการก่อไฟบนแผ่นสังกะสี

2. การนอนอยู่ไฟ มี 2 ลักษณะ ได้แก่ การนอนบนแคร่ข้างๆ เตาไฟ และ การนอนบนแคร่เหนือกองไฟ


1 / 2
การนอนบนแคร่ข้างๆ เตาไฟ
2 / 2
การนอนบนแคร่เหนือกองไฟ


1.1 การก่อไฟบนเตา

 โดยการใช้ถ่านที่ไม่ปะทุเป็นสะเก็ด เมื่อถ่านติดไฟแล้ว และเพื่อไม่ให้ร้อนมากเกินไป เวลาอยู่ไฟ ให้ใช้ขี้เถ้าโรยบนถ่านที่ติดไฟ และอาจใช้สังกะสีหรือวัสดุอื่นๆที่กันความร้อนได้ วางรองพื้นก่อนวางเตาไฟ (ในสมัยโบราณอาจใช้ฟืนแทนถ่านได้ แต่อาจจะทำให้มีควันออกมามาก)
  ในกรณีที่ไม่สามารถหาเตาได้ อาจใช้กะละมังเคลือบแทนเตาได้ และให้หาวัสดุรองพื้นก่อนวางกะละมังใส่ถ่านเพื่อไม่ให้พื้นร้อนมากเกินไป เช่น การใช้สังกะสีรองพื้น หรืออาจใช้ต้นกล้วย นำมาตัดเป็นท่อนยาวๆเท่าๆกันแล้วผ่าครึ่ง และนำไปวางบนสังกะสี แผ่นกระเบื้อง แผ่นอิฐ แล้วจึงนำกะละมังวางบนต้นกล้วย หรืออาจจะใช้วัสดุอื่นๆที่กันความร้อนวางรองพื้นได้เช่นกัน


1.2 การก่อไฟบนแผ่นสังกะสี

โดยการใช้แผ่นสังกะสีที่มีขนาดใกล้เคียงกับแคร่ที่จะนอนอยู่ไฟ นำขี้เถ้ามาโรย บนแผ่นสังกะสีให้ทั่วแผ่น เพื่อไม่ให้ถ่านร้อนมากเกินไป แล้วจึงนำถ่านที่ติดไฟแล้ววางกระจายให้ทั่วแผ่นสังกะสี


2.1 การนอนบนแคร่ข้างๆเตาไฟ

1. นำผ้าปูรองบนแคร่หรือไม้กระดาน
2. นำเตาไฟถ่านที่ติดไฟแล้ว จำนวน 1 เตา ซึ่งไม่ร้อนจัด มาวางข้างๆตรงกลางแคร่ (ห่างจากแคร่ประมาณ 1 ฟุต)
3. หญิงหลังคลอดสวมเสื้อผ้าในลักษณะกระโจมอกนอนบนแคร่และในระหว่างอยู่ไฟนั้นร่างกายจะได้รับความร้อน จึงให้ดื่มน้ำสมุนไพร หรือน้ำร้อนเป็นระยะๆ และอาจจะใช้ผงขมิ้นกับปูนกินหมาก ทาบริเวณที่ผิวหนังที่อาจจะมีผื่นเกิดขึ้นได้


2.2 การนอนบนแคร่เหนือกองไฟ

1. ใช้เตาถ่านจำนวน 3 เตา ที่ไม่ร้อนจัด (ใช้ขี้เถ้าโรยบนถ่านที่ร้อน) มาวางใต้แคร่ในบริเวณตำแหน่งของเท้า ลำตัว และคอ ของหญิงหลังคลอด หรือในกรณีที่มีการก่อไฟบนแผ่นสังกะสี ให้เอาแคร่ไม่ที่สูงกว่า ประมาณ 50 เซนติเมตร วางคร่อมแผ่นสังกะสี
2. หญิงหลังคลอดนอนบนแคร่ที่มีผ้าปูรองพื้นไว้ และดื่มนำสมุนไพรหรือน้ำร้อนเป็นระยะๆ แล้วใช้ผงขมิ้นกับปูนกินหมาก ทาบริเวณที่ผิวหนังที่อาจจะมีผื่นเกิดขึ้นได้


ขั้นตอนการทำหัตถการ - การอยู่ไฟชุด

ชุดอยู่ไฟสำเร็จรูป จะมีลักษณะเป็นกล่องแบนๆ ทำด้วยอะลูมิเนียมสำหรับใส่เชื้อไฟที่ทำด้วยสมุนไพรบดหยาบแล้วห่อด้วยกระดาษทำเป็นแท่งใส่ในกล่องอะลูมิเนียม และจะมีซองผ้าสำหรับใส่กล่องอะลูมิเนียมสำหรับแท่งยาสมุนไพรนี้ เมื่อใช้หมด สามารถซื้อมาเพิ่มได้


1 / 4
เตรียมชุดอยู่ไฟสำเร็จรูป
2 / 4
จุดไฟที่เชื้อไฟแล้วใส่กล่องอลูมิเนียม
3 / 4
นำผ้ามาห่อชุดอยู่ไฟแล้วพันรอบท้อง
4 / 4
ให้กล่องไฟชุดอยู่บริเวณหน้าท้อง


ขั้นตอนการอยู่ไฟชุด

1.  จุดไฟที่เชื้อไฟ(แท่งยาสมุนไพร) แล้วใส่ในกล่องอะลูมิเนียม ประมาณ 2-3 กล่อง
2. นำกล่องอะลูมิเนียมใส่ในซองผ้า
3.  นำผ้ามาห่อชุดอยู่ไฟ เพื่อไม่ให้ความร้อนจากกล่องไฟชุดกระทบกันกับหน้าท้องมากกินไป
4.  นำชุดอยู่ไฟมาพันรอบท้อง โดยให่กล่องไฟชุดอยู่บริเวณหน้าท้อง
5.  เมื่อไฟมอดจะเริ่มเย็นลง ให้ถอดกล่องไฟออก และจุดเชื้อไฟใส่ใหม่แล้วนำมาพันที่หน้าท้องอีก สามารถทำวันละหลายๆรอบได้ ในขณะที่อยู่ไฟชุดนี้สามารถทำงานเบาๆได้ หรือทำกิจกรรมอื่นๆได้ตามปกติ
6.  ให้ดื่มน้ำสมุนไพร หรือน้ำร้อน เช่นเดียวกับการอยู่ไฟถ่าน


ข้อห้าม

1. หญิงหลังคลอดที่มีไข้สูงเกิน 37.5 องศาเซลเซียส
2. หญิงหลังคลอดที่เป็นโรคหัวใจ โรคความดันโลหิตสูง โรคหอบหืด โรคลมชัก โรคไต




ข้อควรระวัง

1. ไม่ควรก่อไฟให้ลุกโชนจนเกินไป เพราะจะทำให้ผิวหนังผุพองได้
2. สถานที่ทำการอยู่ไฟถ่าน ควรให้มีอากาศถ่ายเท แสงสว่างเพียงพอ
3. อย่าให้ไฟชุดร้อนเกินไป เพราะอาจจะทำให้ผิวหนังผุพองได้
4. ไม่ควรนอนหลับขณะอยู่ไฟ เพราะอาจจะทำให้เกิดการบาดเจ็บ และเกิดไฟไหม้ได้
5. การอยู่ไฟที่ร้อนเกินไปจะทำให้เสียน้ำมาก จึงควรดื่มน้ำเพื่อทดแทนน้ำที่เสียไป




อาการแทรกซ้อน

ขณะที่อยู่ไฟอาจจะเกิดอาการปวดแสบปวดร้อน พุพอง หน้ามืด วิงเวียนศีรษะ อ่อนเพลี เหนื่อย ซึ่งอาจจะทำให้เกิดผลเสียต่อร่างกายให้หยุดและออกจากการอยู่ไฟ และทำการปฐมพยาบาลเบื้องต้นถ้าอาการไม่ดีขึ้นให้ส่งต่อแพทย์แผนปัจจุบัน